ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Το ξέρουμε όλοι και σιγά σιγά το ψιθυρίζουμε μεταξύ μας: η ζωή μας εν μέρει εξαρτάται όχι μόνο από τους πολιτικούς, αλλά και από τις περίφημες αγορές, δηλαδή από τις διαθέσεις και τις ορέξεις μεγαλοτραπεζιτών και μεγαλοχρηματιστών σε μέρη όπως το Μanhattan της Ν. Υόρκης και το City του Λονδίνου.

Το χρηματιστικό κεφάλαιο έχει κατοχυρώσει ιστορικά μια μοναδική ιδιότητα: να κυκλώνει τις κοινωνίες στα δίχτυα του φόβου και της ανασφάλειας. Κατάρρευση χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, πτώση δεικτών στα χρηματιστήρια και όλα τα συνεπακόλουθα. Στη δίνη των κερδοσκοπικών κεφαλαίων, η τιμή των εμπορευμάτων, τα spreads των κρατικών ομολόγων, και τελικά τα εισοδήματα και η καθημερινότητα εκατομμυρίων ατόμων, συνδέονται συχνά με τα στοιχήματα και τα πονταρίσματα γιάπηδων πίσω από τις πλατφόρμες υψηλής συχνότητας συναλλαγών στα χρηματιστήρια.

Το μοχλευμένο χρήμα (αέρας) δείχνει τον δρόμο: ποντάρετε στη μετοχή της ανασφάλειας, στο ομόλογο της αβεβαιότητας, στο προθεσμιακό συμβόλαιο της κρίσης. Είναι πλέον εμφανές ότι στην προθεσμιακή αγορά του φόβου κερδίζει όποιος ανοίξει θέσεις υπέρ του αστάθμητου παράγοντα, του απρόβλεπτου.

Σήμερα, υπάρχει τέλεια κινητικότητα κεφαλαίων, γρήγορα αντανακλαστικά παρεμβατικών αρχών (κεντρικές τράπεζες) και κρατική πυρόσβεση με νεοκεϋνσιανές συνταγές τόνωσης της ζήτησης και διατήρησης ομαλής κυκλοφορίας του χρήματος (εξαίρεση αποτελεί η γερμανική εμμονή για περιοριστική πολιτική στην ευρωζώνη).

Δυστυχώς όμως ο διαστροφικός πυρήνας της επιθυμίας για ξέφρενο και γρήγορο κέρδος, κατέστρεψε την θεωρητική σταθερότητα των κεφαλαιαγορών και τώρα απειλεί και τις πραγματικές οικονομίες.

Η χρηματοοικονομική επιστήμη, εργαλείο στα χέρια των δυνατών του χρήματος, ορίζει τη διακύμανση ως βασική παράμετρο αστάθειας των αγορών. Αυτή η παράμετρος είναι ουσιαστικά που ποσοτικοποιεί την επιθυμία και οδηγεί στην ανασφάλεια. Άλλωστε, ζούμε στη σκιά συσχετίσεων και συνδιακυμάνσεων μεταξύ τιμών που ποτέ δεν μετράμε στην καθημερινότητά μας, αλλά κάποιοι άλλοι, κάπου αλλού, ρυθμίζουν ερήμην μας (100 $ το βαρέλι πετρελαίου, 1.300 $ η ουγκιά χρυσού κ.α.)

Δουλειά πλέον των χειριστών του παγκόσμιου χρήματος είναι να γεννούν και να διαχειρίζονται τον κίνδυνο που στηρίζεται σε μια βασική ανάγκη της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας: την ανάγκη για επιθυμίες. Δημιουργείται μια ολόκληρη γραμμή συναρμολόγησης του κινδύνου, που στηρίζεται στον πυρήνα της επιθυμίας.

Και στη χώρα της ελευθερίας και του ονείρου για πρόοδο (ΗΠΑ) ξεκίνησαν όλα. Εκεί, στα μέσα της δεκαετίας που πέρασε, χιλιάδες φτωχές αμερικανικές, μεξικανικές και ασιατικές οικογένειες δανείστηκαν για να αγοράσουν σπίτι, αν και δεν μπορούσαν να το ξεπληρώσουν. Τους δάνειζαν ακριβά οι τράπεζες και κάποιοι τρίτοι επένδυσαν έμμεσα στοιχηματίζοντας (δομημένα πιστωτικά προϊόντα) στο αν τελικά αποπληρώνονταν τα σπίτια.

Τη συνέχεια τη γνωρίζουμε όλοι: πτώση αξίας σπιτιών, απλήρωτες δόσεις, ανεξόφλητα δάνεια και εκτεθειμένα μοχλευμένα στοιχήματα (κατάρρευση Lehman Brothers). Κολοσσοί όπως Bank of America, Goldman Sachs, Morgan Stanley, UBS, Deutsche Bank και κάποιοι άλλοι συνασπισμοί πολυεθνικών συμφερόντων, εμφανίστηκαν ως μεσσίες (αφού πήραν κάποια τρις από τις κεντρικές τράπεζες και τους φορολογούμενους πολίτες κάθε χώρας) για την χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ουσιαστικά για να διασώσουν τους ισολογισμούς τους. Έτσι, εμπορικές τράπεζες, χρηματιστηριακές εταιρείες και πάσης φύσεως πιστωτικοί οργανισμοί, θα απλώσουν ξανά τα πλοκάμια τους ώστε να διαχειριστούν κάθε μονάδα ιδρώτα των εργαζομένων και να μυήσουν στο όνειρο του χάρτινου πλούτου τον αγρότη, τον συνταξιούχο, τον μισθοσυντήρητο.

Δάνειο, επένδυση, παράγωγα, αντιστάθμιση κινδύνου, έγιναν σχεδόν μαγικές έννοιες (κοινωνικά ιερογλυφικά τα ονόμασε πριν έναν αιώνα ο Μαρξ) στο μυαλό του καθενός που παλεύει για το αύριο της ζωής. Στα πανεπιστήμια τα διδαχθήκαμε ως χρήσιμα εργαλεία αναχαίτισης του ρίσκου. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για εργαλεία ώστε η κοινωνική επιθυμία για εύκολο χρήμα να επενδύεται σε έναν ατέρμονης διαδικασίας κύκλο διαχείρισης, όπου το διαμεσολαβητικό έσοδο των μεσαζόντων είναι το μόνο σίγουρο αποτέλεσμα.

Και φυσικά, η διαφήμιση είναι αυτή που γεννάει και ρυθμίζει επιθυμίες και ανάγκες. Τα σύγχρονα εργαλεία της χρηματοοικονομικής θεωρίας (όπλα στα χέρια των ανακατανομέων του πλούτου) αναλαμβάνουν να τις ομογενοποιήσουν και να τις πετάξουν στη χοάνη των χρηματιστηρίων. Στα παίγνια δηλαδή μηδενικού αθροίσματος όπου όλα τα μαζεύουν οι πιο γρήγοροι παίχτες, με τη μεγαλύτερη ρευστότητα.

Η υπερταχεία κυκλοφορία της πληροφορίας στα χρηματιστήρια στηρίζεται στα υψηλής συχνότητας ρομποτάκια συναλλαγών (high frequency trading), δηλαδή αλγοριθμικούς υπολογιστές γύρω από τη Wall Street, με καλωδίωση και servers που δημιουργούν βάσεις δεδομένων για να «παίζουν» με τα νανοδευτερόλεπτα εκτέλεσης των εντολών αγοράς και πώλησης αξιογράφων (μετοχές, ομόλογα, εμπορεύματα, νομίσματα κ.α). Το φαινόμενο καλείται front running και φυσικά συνεπάγεται τεράστια κέρδη για τους έχοντες τέτοια λογισμικά συναλλαγών.

Διαβάζοντας το βιβλίο Flashboys: Cracking the money code, του αποκαλυπτικού πάντα Μ. Lewis, βλέπει κανείς ακόμη ένα από τα καλά κρυμμένα μυστικά του σύγχρονου χρηματοπιστωτισμού. Η ύπαρξη συστημάτων με σκιώδεις συναλλαγές σε αδιαφανείς μυστικές πλατφόρμες (dark pools), μη εποπτευόμενες από αρχές, που αποτελούν μαύρα κουτιά πληροφόρησης για τους μικρούς παίχτες των αγορών.

Ονόματα όπως Chi-X Eurοpe, Liquidnet, Night Vision, DBA, Sigma X, αποτελούν τους κρυφούς κοινούς τόπους υψηλής συχνότητας συναλλαγών των μεγάλων παιχτών. Κάτι σαν εξωχρηματιστηριακές αγορές, σαν αδιαφανή μικρά ηλεκτρονικά χρηματιστήρια που λειτουργούν ως κόμβοι για arbitrage (εξισορροπητική κερδοσκοπία) στα μεγάλα και γνωστά χρηματιστήρια.

Πρόκειται με άλλα λόγια για «ανώνυμες συναλλαγές υψηλής συχνότητας σε ιδιωτικές πλατφόρμες». Και οι ιδιώτες μέτοχοι σε αυτές τις πλατφόρμες είναι οι γνωστοί άγνωστοι θεματοφύλακες της χρηματιστηριακής οικονομίας: Morgan Stanley, Goldman Sachs, Merril Lynch, UBS, JP Morgan, Deutche Bank κ.α.

Πολλές εταιρείες ανάλυσης των χρηματαγορών μιλάνε πλέον για ποσοστά σε αυτές τις σκιώδεις συναλλαγές, που ακουμπάνε το 25-30% του τζίρου στα επίσημα χρηματιστήρια.

Υψηλή ταχύτητα σε κλάσματα δευτερολέπτων, συν την ανωνυμία συναλλαγών μέσα σε ιδιωτικές πλατφόρμες, είναι ένας ισχυρός συνδυασμός που καθιστά το χρηματιστικό κεφάλαιο και τα παράγωγα εργαλεία του, ακόμη πιο ισχυρά όπλα μαζικής καταστροφής για τις οικονομίες.

Οι περίφημες αγορές, που είναι στην ουσία οι ισχυροί παίχτες με ονοματεπώνυμο εντός των δικών τους γηπέδων, μπορούν να εμφανίζονται ως θεσμικοί και νομιμόφρονες στα χρηματιστήρια του Λονδίνου, της Φρανκφούρτης, των ΗΠΑ και αλλού, έχουν όμως στήσει τα δικά τους στοιχηματατζίδικα, τα δικά τους τουρμπο-καζίνο.

Και η διαμόρφωση τιμών σε νομίσματα, ομόλογα, μετοχές, εμπορεύματα, έχει αποδειχθεί πλέον ότι συσχετίζεται σε υψηλό βαθμό -στην παγκοσμιοποιημένη ψηφιακή οικονομία των λεωφόρων υπερταχείας κυκλοφορίας πληροφορίας και κεφαλαίων- με τις απλές τιμές της ανθρώπινης καθημερινότητας (μισθός, τρόφιμα, δάνεια, ενεργειακά αγαθά κ.α.)

Ηλίας Καραβόλιας: οικονομολόγος.